Abbaye de la ramée

Abbaye de la Ramée — Étape 1 : Logis du Fermier
Ramée Abbaye Cistercienne · 1215
Chateauform
Point de visite

Logis du Fermier
Ancien Grand Colombier

Tour originale · Remaniements 1713 — 1913

Ancienne tour carrée devenue résidence du fermier — ce bâtiment dissimule l’histoire secrète du plus grand pigeonnier de l’abbaye.

Architecture & histoire

Auparavant, ce bâtiment formait une tour carrée sous toiture pyramidale, sans les grandes fenêtres actuelles. Les armoiries de l’abbesse Marguerite de Cruis, insérées en façade côté cour, portent la date de 1714 et témoignent du rang de ce bâtiment. À cette époque, comme en attestent des traces dans les murs, le rez-de-chaussée était entièrement voûté.

Des travaux intérieurs menés en 1995 ont mis au jour, sur les quatre murs de la pièce à l’étage, des dizaines de trous de boulin — la preuve irréfutable que la tour originale était un grand colombier, comme seules en possédaient les plus importantes fermes de châteaux ou d’abbayes. Le mur nord, côté cour, conserve encore ses deux petites fenêtres d’entrée des pigeons.

500
boulins à l’origine dans la tour
300
boulins encore visibles aujourd’hui
Le saviez-vous ?

Sous l’Ancien Régime, le droit de posséder un colombier était un privilège seigneurial instauré par Charlemagne. La capacité en boulins devait être proportionnelle à l’étendue du domaine : 1 boulin = 1 demi-arpent de terre. Avec ses 500 boulins, le colombier de la Ramée attestait d’un domaine de 250 arpents. La fiente des pigeons — la « colombine » — était alors l’un des rares engrais naturels de grande valeur, utilisée pour la fumure des vignes et des potagers.

Les grandes transformations

En 1913, le bâtiment est entièrement remanié en logis du fermier, incluant l’élévation du chartil dans le prolongement des écuries monogrammées 1713. Ces travaux font disparaître la toiture pyramidale et percer de grandes fenêtres. L’actuel plancher sur gîte date de ces travaux.

Commanditaire des travaux de 1913
Marie Masson, veuve d’Alfred Solvay

Les initiales MS et la date 1913 ornent le linteau de la cheminée de la salle « Mortelmans ». Alfred Solvay était le neveu d’Ernest Solvay, fondateur de l’empire chimique belge et grand mécène de la Belle Époque.

Architecture Colombier XVIIIe s. Solvay Patrimoine

Voormalige vierkante toren, omgevormd tot woning van de pachter — dit gebouw verbergt de geheime geschiedenis van het grootste duiventil van de abdij.

Architectuur & geschiedenis

Dit gebouw vormde oorspronkelijk een vierkante toren met piramidedak, zonder de grote ramen die men er nu ziet. Het wapenschild van abdis Marguerite de Cruis, ingewerkt in de gevel aan de hofzijde, draagt de datum 1714 en getuigt van de rang van dit gebouw. In die periode was de begane grond gewelfd, zoals sporen in de muren nog aantonen.

Inwendige werken in 1995 brachten op de vier muren van de verdieping tientallen nestgaten (boulins) aan het licht — het onomstotelijke bewijs dat de originele toren een groot duiventil was, zoals alleen de meest aanzienlijke hoeven van kastelen of abdijen er hadden. De noordelijke muur, aan de hofzijde, heeft nog steeds twee kleine invlieggaten voor de duiven.

500
nestgaten oorspronkelijk in de toren
300
nestgaten vandaag nog zichtbaar
Wist u dat?

Onder het Ancien Régime was het recht op een duiventil een adellijk privilege, ingevoerd door Karel de Grote. Het aantal nestgaten moest evenredig zijn met de omvang van het domein: 1 nestgat = 1 halve arpent grond. Met 500 nestgaten bewees het duiventil van La Ramée een domein van 250 arpent te bezitten. De duivenmest — de « colombine » — was een van de weinige waardevolle meststoffen voor wijngaarden en moestuinen.

De grote verbouwingen

In 1913 werd het gebouw volledig verbouwd tot pachterswoning, met de verhoging van de chartil in het verlengde van de stallen met monogram 1713. Het piramidedak verdween en grote ramen werden doorgebroken. De huidige balkenvloer dateert van deze werken.

Opdrachtgeefster van de werken van 1913
Marie Masson, weduwe van Alfred Solvay

De initialen MS en het jaar 1913 sieren de schouwbovendorpel in de zaal « Mortelmans ». Alfred Solvay was de neef van Ernest Solvay, stichter van het Belgische chemische imperium en groot mecenas van de Belle Époque.

Architectuur Duiventil 18e eeuw Solvay Erfgoed

A former square tower transformed into the farmer’s residence — this building conceals the secret history of the abbey’s largest dovecote.

Architecture & history

This building originally formed a square tower under a pyramidal roof, without the large windows visible today. The coat of arms of Abbess Marguerite de Cruis, set into the courtyard-facing façade, bears the date 1714 and testifies to the building’s importance. At that time, as traces in the walls still attest, the ground floor was entirely vaulted.

Interior works carried out in 1995 revealed dozens of pigeon holes (boulins) on all four walls of the upper room — irrefutable proof that the original tower was a large dovecote, the kind found only on the most important farms of châteaux or abbeys. The north wall, facing the courtyard, still has two small pigeon entry windows.

500
pigeon holes originally in the tower
300
pigeon holes still visible today
Did you know?

Under the Ancien Régime, the right to own a dovecote was a noble privilege established by Charlemagne. The number of pigeon holes had to be proportional to the size of the estate: 1 boulin = half an arpent of land. With 500 boulins, La Ramée’s dovecote attested to an estate of 250 arpents. Pigeon droppings — « colombine » — were one of the few valuable natural fertilisers of the era, prized for vineyards and kitchen gardens.

The major transformations

In 1913, the building was entirely redesigned as the farmer’s residence, including the raising of the chartil adjoining the 1713 monogrammed stables. The pyramidal roof disappeared, and large windows were added. The current timber floor dates from these works.

Patron of the 1913 works
Marie Masson, widow of Alfred Solvay

The initials MS and the date 1913 adorn the fireplace lintel in the « Mortelmans » room. Alfred Solvay was the nephew of Ernest Solvay, founder of the Belgian chemical empire and great patron of the Belle Époque.

Architecture Dovecote 18th c. Solvay Heritage